Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından yürütülen ve İtalyan Uzay Ajansı (ASI) ile iş birliği içinde gerçekleştirilen deneyler, zeytinyağının mikro yerçekimi ve kozmik radyasyon altındaki mukavemetini ölçerek geleceğin yıldızlararası gastronomi kurallarını yeniden yazıyor.

Malum, uzay görevlerinde en büyük zorluk astronotların biyolojik sistemlerini koruyabilmek. Kozmik radyasyon insan vücudunda oksidatif stresi artırarak hücre hasarına yol açıyor. Zeytinyağı tam da bu noktada sadece bir gıda maddesi değil, doğal bir ilaç (nutrasötik) olarak devreye giriyor.

İçeriğindeki yüksek oranlı polifenoller (özellikle oleuropein ve hydroxytyrosol) ve E vitamini, serbest radikalleri nötralize etme yeteneğine sahip. Şimdilerde bilim insanları bu antioksidanların uzaydaki radyasyon bombardımanı altında ne kadar süre aktif kalabildiğini araştırıyor. Eğer zeytinyağı yapısını koruyabilirse, Mars gibi uzun süreli yolculuklarda astronotların DNA hasarını minimize edecek en stratejik besin kaynağı olacak.

4’ÜNCÜ ETKEN MİKRO YERÇEKİMİ

2022 yılında ISS’ye gönderilen numunelerle başlatılan bu deney, sızma zeytinyağının (EVOO) raf ömrü kavramını yörünge şartlarında test ediyor. Yeryüzünde yağın bozulmasına neden olan 3 ana etken var: Işık, sıcaklık ve oksijen. Ancak uzayda bunlara bir de mikro yerçekimi ekleniyor.

Yerçekimsiz ortamda sıvıların içindeki moleküler hareketlilik (konveksiyon) değişiyor. Bu durum, yağın içindeki partiküllerin çökmesini engellerken, oksidasyon süreçlerini hızlandırabilir veya yavaşlatabiliyor. ESA’nın araştırması, zeytinyağının bu ekstrem koşullarda bile duyusal (tat ve koku) ve kimyasal özelliklerini ne kadar süre muhafaza edebildiğini belgelemeyi amaçlıyor.

UZAY DİYETİNİN VAZGEÇİLMEZİ

Uzayda geçirilen her gün astronotların kas kütlesi ve kemik yoğunluğunda kayıplara neden oluyor. Zeytinyağının içeriğindeki oleik asit, kalsiyum emilimini destekleyen ve kemik mineralizasyonuna yardımcı olan bir yapıda. Ayrıca, uzaydaki kapalı ekosistemlerde artan inflamasyon (iltihaplanma) riskine karşı zeytinyağının doğal bir anti-inflamatuar olması, onu uzay diyetinin vazgeçilmez bir parçası haline getiriyor.

Bugün dondurularak kurutulmuş (freeze-dried) gıdalarla beslenen astronotlar için zeytinyağı hem psikolojik bir ev hissi hem de yüksek enerji yoğunluğu sunuyor. Ancak bu deneylerin asıl vizyonu 3 yıllık Mars görevleri. Mars'a giden bir gemideki yağın, 18’inci ayda hala yüksek antioksidan değerine sahip olması gerekiyor. Yapılan testler sızma zeytinyağının bu uzun yolculuklarda en dayanıklı yağ türü olduğunu kanıtlarsa uzay tarımı ve depolama teknolojileri tamamen bu veriye göre şekillenecek.