Bu sayımızda İspanya, İtalya ve Yunanistan’ı kapsayan bir geziye ne dersiniz? Ama yolculuğumuz zeytinliklere ya da zeytinyağı tesislerine değil. Mucize meyve zeytin ağacının binlerce yıllık geçmişini, suyunun altın sıvı zeytinyağına nasıl dönüştüğünü, gelenekselden modern yöntemlere geçiş sürecini, makine ekipmanlarının evrimini, amforalardan ilk teneke kutulara kadar ambalaj ve etiket çeşitlerini, daha doğrusu aklınıza ne gelirse hepsini kronolojik bir şekilde gezip görebileceğiniz müze turu yaptırmak istiyoruz sizlere. Keyifli gezişler olsun.
BURASI İSPANYA
Museo del Aceite de Cabra (İspanya-Endülüs): Kordoba’nın Cabra şehrindeki ‘Museo del Aceite de Cabra’, bölgenin zeytincilik kültürünü ve tarihini tanıtan önemli bir müze. Aynı zamanda ‘El Molino Viejo’ (Eski Değirmen) olarak da biliniyor. 1913’te Katalan mimar Pablo Monguio tarafından inşa edilmiş. Modernist tarzda eşsiz bir mimariye sahip. Bina başlangıçta şarap üretimi için kullanılmış, 1940'lardan sonra zeytinyağı fabrikasına dönüştürülmüş. Müzede zeytinyağının üretim sürecini ve Akdeniz Havzası’ndaki önemini anlatan farklı salonlar (Zeytinyağı Kültürü Salonu, Teneke Kutular Salonu, Üretim Araçları Salonu, 17’nci Yüzyıl’dan Kalma Kiriş Presi, Gücüyle Çalışan Değirmen, Depolama Alanı) bulunuyor.
LA Almazara (İspanya-Endülüs): Malaga’ya bağlı Ronda yakınlarında bulunan ‘LA Almazara’, zeytinyağı turizminin öncü adreslerinden biri. Burası, geleneksel bir zeytinyağı değirmeninden çok daha fazlası olup, ‘tasarım’, ‘sanat’, ‘sürdürülebilirlik’ ve ‘gastronomi’ unsurlarını bir araya getiren benzersiz bir deneyim sunuyor. Ünlü tasarımcı Philippe Starck imzasını taşıyan ana bina, boğa güreşine ve sürrealist sanata gönderme yapan bir boynuz ve devasa bir göze sahip. Sürrealist bir kırmızı küp şeklinde inşa edilmiş. Bina boyunca uzanan dev tüp ise zeytinlerin taşınmasını sembolize ediyor. Burası için ‘ziyaretçilerine tadım deneyimleri ve atölyeler sunan aktif bir değirmen, bir müze ve bir mutfak destinasyonunun birleşimi’ demek mümkün. Yüzlerce yıllık zeytin ağaçlarıyla çevrili 26 hektarlık bir araziye kurulmuş olan müzede konaklama imkânı da mevcut.
Museo dell'Olivo Carlo Carli (İtalya-Ligurya): Imperia şehrinde yer alan ‘Museo dell'Olivo Carlo Carli’ zeytin ağacının ve zeytinyağının binlerce yıllık tarihine adanmış özel bir müze. 1992 yılında Fratelli Carli firmasının kurucusu ve zeytinyağı tutkunu Carlo Carli’nin anısına açılmış. Bina, 1920'lerde inşa edilmiş zarif bir Art Nouveau (Liberty) tarzı mimariye sahip. Girişi, Silvio Talman’ın tasarladığı görkemli bir vitrayla süslenmiş. Müze, 1993’te Avrupa Yılın Müzesi Özel Mansiyon Ödülü’ne değer bulunmuş. Zeytin ve zeytinyağıyla ilgili en önemli İtalyan arkeolojik koleksiyonlarından birini barındıran 18 odasıyla 6 bin yıllık bir tarihi kapsayan müzede milyonlarca yıllık zeytin ağacı fosili, antik presler ve bir Roma gemisinin amforalarla dolu kargo bölümünün rekonstrüksiyonu da yer alıyor.
BURASI İTALYA
Torgiano Olive and Oil Museum (İtalya-Umbria): Perugia’ya bağlı Torgiano’daki ‘Torgiano Olive and Oil Museum’, zeytin ağacının ve ondan elde edilen sıvı altının köklü tarihini ve kültürel önemini anlatan en önemli yerlerden biri olarak dikkat çekiyor. 1990 yılında Maria Grazia ve Giorgio Lungarotti tarafından kurulmuş. Bir Orta Çağ kalesinin surları içinde yer alan bu müze zeytinyağının sadece bir gıda maddesi değil, aynı zamanda tarihi, kültürel, sanatsal ve sembolik bir miras olduğunu göstermek amacıyla oluşturulmuş. Binada zeytinyağının çok yönlü hikayesini anlatan 8 sergi salonu bulunuyor. Kronolojik ve tematik bir sırayla düzenlenen bu salonlar (Zeytin Ağacının Kökeni ve Yayılışı, Üretim Teknolojisi, Zeytinyağı ve Mitoloji, Ticaret ve Tüketim, Işık Kaynağı Olarak Zeytinyağı, Zeytinyağı ve Sanat) ziyaretçilere zengin bir deneyim sunuyor.
Museo dell'Olio Extravergine d'Oliva SuprEvo (İtalya-Toksana): Floransa’nın hemen dışında yer alan ‘Museo dell'Olio Extravergine d’Oliva SuprEvo’, diğer geleneksel zeytinyağı müzelerinden farklı bir konsept sunuyor. Burası zeytinyağının sadece tarihine ve geçmişine değil, aynı zamanda modern üretim tekniklerine, duyusal analizine ve yüksek kalitedeki ekstra sızma zeytinyağının önemine odaklanan benzersiz bir merkez. İçinde tadım atölyeleri, modern bir değirmen, eğitim alanları bulunuyor.
Agora Orsi Coppini: (İtalya-Parma): Collecchio kasabasındaki ‘Agora Orsi Coppini’, zeytinyağının üretimini ve kültürünü tanıtan çok özel bir merkez. Tarihi ve modern değirmen olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Zeytinyağı üretiminde hem geleneğe hem de inovasyona önem veren köklü bir geçmişe sahip Coppini ailesine ait müze bu felsefenin bir yansıması olarak öne çıkıyor. Gelenlere zengin ve interaktif bir deneyim sunuyor.
BURASI YUNANİSTAN
Museum of the Olive and Greek Olive Oil (Yunanistan-Mora Yarımadası): Tarihi Sparta şehrinde bulunan ‘Museum of the Olive and Greek Olive Oil’, bu mucize meyve ve suyunun binlerce yıllık Yunan medeniyetindeki rolüne adanmış özel bir müze. Piraeus Bank Group Kültür Vakfı (PIOP) tarafından kurulan ve işletilen müzenin binası 19’uncu Yüzyıl’ın sonlarında inşa edilmiş, tarihi bir sanayi yapısının restore edilmesiyle oluşturulmuş. Bu sayede hem modern bir müze işlevine sahip hem de tarihi dokusunu koruyor. Müzenin temel sergileri arasında fosilleşmiş yapraklar ve Linear B tabletleri, ahşap bir çift pres ve motorla çalışan preslerin büyük çalışma modelleri yer alıyor. Müze, Olimpos’tan sofralara uzanan zeytin hikayesini anlatarak kapsamlı bir kültürel deneyim yaşatıyor.
Vrana Oilworks Museum (Yunanistan-Lesvos): Aslında burası Yera bölgesinin Papados yerleşkesinde bulunan tarihi bir zeytinyağı fabrikası. Nobel Ödüllü şair Odysseas Elytis’in büyükbabası Nikolaos Vranas tarafından 1887’de kurulmuş. 1970’lerin başına kadar kesintisiz olarak çalışmış. 1999’da Arhipelagos isimli sivil toplum kuruluşu tarafından satın alınarak restorasyondan geçirilmiş. 2009’den bu yana da müze ve kültür mekânı olarak hizmet veriyor. Müze, hem fabrikanın tarihini ve zeytinyağı üretim süreçlerini tanıtan hem de Elytis’in ailesiyle olan bağlarını gösteren sergilere ev sahipliği yapıyor.
Lesvos Industrial Olive Oil Museum (Yunanistan-Lesvos): Aghia Paraskevi köyünde bulunan önemli bir sanayi mirası. Eski bir buharlı zeytinyağı fabrikasında yer alıyor. Ülkedeki zeytinyağı üretiminin sanayileşme sürecinin sergilendiği müzede, özellikle buhar gücünün kullanılmaya başlanmasıyla ortaya çıkan değişikliklere odaklanılmış. Geçmişte ‘Halkın Makinesi’ olarak bilinen zeytinyağı presinin de yer aldığı yapıda, ziyaretçilere rehberlik etmek için fabrikanın ‘buru’ (düdük) sesini duymalarını sağlayan interaktif unsurlar ve çocuklar için özel eğitim programları da bulunuyor.
Vatolakkos Olive and Olive Oil Museum (Yunanistan-Girit): Chania’nın yaklaşık 15 kilometre güneybatısındaki Vatolakkos köyünde yer alıyor. Bölgenin sanayi öncesi dönemden kalma hayatta kalan tek zeytinyağı üretim binası. Müzede, Girit’te zeytinyağı üretiminin tarihi ve geleneksel yöntemleri sergileniyor. Ayrıca, Giritli ünlü yazar Nikos Kazantzakis hakkında çekilen bir filmin bazı sahnelerine de ev sahipliği yapmış.
Thasos Olive and Olive Oil Museum (Yunanistan-Thaso): Prino Limanı’na çok yakın. Rahoni’ye doğru giden yolda Skala Prino Kavşağı’ndan 500 metre sonra Arıcılık Kooperatifi’ni geçer geçmez karşınızda. Eski bir zeytin fabrikasının restore edilmesiyle oluşturulmuş. İçinde zeytinyağı üretiminin farklı aşamalarını gösteren geleneksel aletler, makineler ve fotoğraflar yer alıyor. Ziyaretçiler, zeytinyağının nasıl üretildiğini, zeytin hasadının nasıl yapıldığını ve bu sürecin adanın ekonomisi ve kültürü üzerindeki etkilerini bunlar sayesinde öğrenebiliyor. Müze ayrıca zeytinyağı tadımı ve geleneksel ürünlerin satıldığı bir dükkâna da ev sahipliği yapıyor. Bu sayede konuklar, Thasos'un meşhur ‘Thasikiti’ zeytinini ve zeytinyağlarını deneyimleyip satın alma fırsatı da bulabiliyor.